१८ महिनादेखि सुधार गृहमा रहेको छोरालाई पटक पटक भेट्न आउँदा सञ्चालकले अहिले सुधार हुने प्रक्रियामा रहेकाले भेट्न नमिल्ने भन्दै सिसी क्यामेरा ध्यान गरेको देखाएर विदा गर्थे । यो अवधिमा झण्डै ५ लाख बढी शुल्क बुझाइसक्दा छोरा सुध्रिएर फर्किने बेला सुधार गृहबाट भागेको छोराले गुहार माग्दै आमालाई फोन गर्दा उनी छाँगाबाट खसिन् । सुधार गृहमा आँफुले चरम यातना पाएपछि मध्यरातमा ताला फोडेर भागेको छोराले आफुमाथि भएको अत्याचार सुनाएपछि उनकी आमा छाङ्गाबाट खसेजस्तै भईन् ।
गृहको हर्कत सुनाइरहँदा उनीसँगै भागेको अन्य १२ जनाको पीडा उस्तै थियो । भाग्न नसकेका अन्य २१ जनाको भविष्य सम्झिएर सुधार केन्द्रबाट भागेका उनीहरु हाम्रो कार्यालयमा आए । भर्खर १७ वर्ष लागेका देखि विशेषज्ञ चिकित्सकसम्म रहेका उनीहरुले सुधार गृह भित्र भोगेका यातना सुनाउँदा कुनै क्रुर सिनेमाका निर्देशकले पनि कल्पना गर्न नसक्ने जस्तो लाग्ने थियो । तर उनीहरुले त्यही भोगेका थिए ।
११ कक्षामा पढ्दै गर्दा दूव्र्यशनीमा फसेका रमेश भट्टले सुधार केन्द्र जाँदाको दिनदेखि नै यातना पाउन थाले । सञ्चालकले तोकेको समय बाहेक दिशा पिशाब गर्न समेत बन्देज लगाएका थिए । तोकेको समय सीमासम्म रोक्न नसक्दा उनलाई आफ्नै पिशाब चाट्न समेत बाध्य पारियो ।
कोठा भित्रै बट्टामा पिशाब फेर्नेु पर्ने, सानो गल्ती भए त्यही हात डुबाउनु पर्ने यातना त उनीहरुले दिनहुँ भोग्थे । सुधार गृह बाहिरबाट हेर्दा सबैलाई चिटिक्क थियो तर भित्र नारकीय जिवन बिताइरहेकाहरुको अनुभव कल्पना बाहिरको थियो । २० वर्षका दिपक वलीलाई सुधार गृहकै एक कर्मचारीले निरन्तर यौन शोषण गर्न थाले । जस कारण अहिले पनि उनी विक्षिप्त छन् ।
सुधार केन्द्रमा दैनिक हुने शारीरिक यातनाले काठमाडौंका २२ वर्षीय अविनाशको दाहिने खुट्टा सुन्निएको छ । १० महिना सुधार गृहमा रहँदा एक दिन पनि उनले कुनै चिकित्सक भेट्न पाएनन् ।
उनीहरुका परिवार भेट्न आउँदा सिसी क्यामेरामा छोरा पढेर बसेको देख्थे, चाडवाडमा रमाएका तस्वीरहरु सञ्चालकले पठाइदिन्थे । छोरा सुध्रिएको सोच्दै सुधार गृहलाई धन्य मान्दै परिवार खुशी भइरहेको बेला यता छोराको फोटो सेसन सकिएको हुन्थ्यो र पुन बन्द कोठामा कैद हुन्थे ।
टेवुलमा राम्रो खानेकुरा राखेर लाईन लगाई फोटो खिचेर उनीहरुका परिवारलाई पठाइन्थ्यो । कतिसम्म भने दशैको जमरा पनि एउटा व्यक्तिको निकालेर अर्कालाई लगाईदिने गरेको पीडितहरु बाताउछन् । अभिभावक पुग्दा समेत पहिले नै सबैलाई सजग गराएर ध्यान गरेको, किताब समाएर पढ्न बसेको नाटक गराएर सिसी क्यामेरा मार्फत छुट्टै कोठाको टिभीमा देखाईन्थ्यो ।
त्यतिखेर कसैले फरक ब्यवहार गरेमा क्यामेरा अफ गरेर अभिवावक फर्किएपछि बेहोस नहुल्जेलसम्म पाइपले कुट्ने गरेको पीडितहरु बताउछन् । उनीहरुको यो अनुभव सुनेपछि हामीलाई सुधार गृहको वास्तविकता बुझ्न तर्फ लाग्यौँ । हामीले जिल्ला प्रशासन कार्यालय काठमाडौं, महानगरीय प्रहरी परिसर काठमाडौसँग समन्वय गराँै ।
सुधार गृहबाट भागेका युवा, उनीहरुका अभिवावकसहित महानगरीय प्रहरी परिसरका डिएसपी होबिन्द्र बोगटीको नेतृत्वमा परिचालित टोली र हाम्रो टिम काठमाडौंको सुकेधारमा रहेको ट्रान्सफरमेशन नेपाल नामक सुधार गृहमा पुग्याँै । हामी पुग्दा सुधार गृहको वातावरण यस्तौ बन्यो । कोही झ्यालबाटै रवि सर बचाउनुहोस्, भन्दै थिए भने कोही पिसाब फेर्न भनि शौचालय तर्फ दौडिरहेका थिए ।
यहाँ त सुरक्षार्थ खटिएका गार्ड समेत ताल्चा मारिएको बन्द कोठामा थुनिएका थिए । बाहिरबाट हेर्दा सुधार गृहको कुनै छनक थिएन् । जब सुधार गृह सञ्चालक रुपन्देही स्थायी ठेगाना भएका सन्तोष घिमिरे उपस्थित भए । बन्दी बनेका देखि भागेका सबैको आक्रोश उनी माथि पोखियो । उनिहरुले लगाएका आरोप सुन्न नसकिने थिए । र सञ्चालक घिमिरे निकै हडबडीमा थिए ।
सञ्चालक, स्थानीय जनप्रतिनिधिसहित प्रहरी र हाम्रो टिमले सुधार गृहका कोठा कोठा चहा¥यौँ । सबै कोठा पिशाब गन्हाएर बस्न नसकिने थियो । कारण उनीहरु पिसाब फेर्न शौचालय जान पाउने थिएन् । उनीहरुलाई कोठामै राखिएका डब्बामा पिसाव फेर्नु पथ्र्यो ।
सुधारगृहमा रहेका धेरैले त सञ्चालकले पछि कुट्छन् भनि हामीसँग बोल्न डराइरहेका थिए । लागु औषध दुब्र्यशनका कारण सुधार गृहमा पुगेका उनीहरु विभिन्न रोगका शिकार भएका थिए ।
४ वर्षदेखि बन्द कोठामा थुनिएका बृद्ध व्यक्तिहरु पनि त्यही थिए । पाइल्स भएर रगतको आहाल हुँदा समेत उपचार नपाए छटपटिएका उनिहरुको पीडा हृदय विदारक थियो ।
तर यसका सञ्चालक सन्तोष घिमिरे यो मान्न तयार थिएनन् । आफ्नो सुधार केन्द्र मापदण्ड अनुरुप नै चलेको गृह मन्त्रालयले अनुगमन गरेर प्रमाण पत्र दिएको दाबी गर्दै थिए । तर सुधार केन्द्रको वातावरण र पीडितको अनुभवले त्यो देखाएका थिएन ।
सञ्चालकले स्विकार नगरे पनि सुधार केन्द्रका इन्चार्ज समिप मल्लले अमानविय घटना भएको यसरी स्वीकार गरेका छन् । टोलीले छापा मार्दै गर्दा सञ्चालक घिमिरेले कोही व्यक्तिलाई फोन गर्दै कुरा मिलाइदिन लगाउँदै थिए ।
उनले पटक पटक सुधार केन्द्र ठीक ठाक चलेको सबै परिवारलाई भेट्न दिएको दाबी गरे पनि अभिभावका अघि बोल्न सकेनन् र अन्तमा कर्मचारीले केही गल्ती गरेको हुन सक्ने भन्दै गल्ती स्वीकार गरे ।
यस लगत्तै महानगरीय प्रहरी परिसर काठमाडौंको टोलीले सञ्चालक सन्तोष घिमिरे र इन्चार्ज समिप मल्ललाई नियन्त्रणमा लियो । साथै सुधार गृहका अन्य सबै व्यक्तिलाई उद्धार गरी उनिहरुको परिवारलाई जिम्मा लगाइएको छ ।
उद्धार भएपछि ४ वर्षदेखि बन्द कोठामा थुनिएका उनले पहिलो पटक बाहिरको उज्यालो देखेको भन्दै हर्षित थिए । उनीहरु सबैको एउटै प्रेरण थियो कि आफ्नो गल्तीको कारण सुधार गृहमा पुगे पनि अमानविय हर्कत गर्ने सञ्चालकलाई कारवाही होस् ।
अच्चम लाग्दो कुरा त के छ भने केही दिन अघि मात्रै जिल्ला प्रशासन कार्यालय काठमाडौंबाट गएको अनुगमन टोलीले अनुगमन गर्दा सब ठीक ठाक रहेको प्रशासन कार्यालयका कर्मचारी बताउँछन् ।
तर स्यमं सुधार गृहका कर्मचारीले चिकित्सक नआउने, मनोविश्लेषक, परामर्शदाता नभएको स्वीकार गर्छन् ।
तर सुधार गृह कम्पनी रजिष्टरको कार्यालय बाहेक सरोकार राख्नै अन्य कुनै पनि निकायबाट अनुमति नलिएको तथा दर्ता नभएको पाइएको छ । यो अनुगमनमा खटिएका प्रशासनका कर्मचारीले पनि स्वीकार गर्छन् ।
अनुमगन टोलीले कानुन सवाद नभएको भनि जिल्ला प्रसासन कार्यालयलाई असोज ८ गते प्रतिवेदन पनि बुझाएको रहेछ । तर यसपछि न जिल्ला प्रसासन कार्यालयका कोही कर्मचारी फर्किएर गएनन् । जिल्ला प्रसासन कार्यालय काठमाडौंका प्रमुख जिल्ला अधिकारी प्रशासनका तर्फबाट कमजोरी भएको स्वीकार गर्छन् ।
सुधार गृहका सञ्चालकलाई अमानविय व्यवहारमा मुद्धामा ५ वर्षसम्म जेल सजाँए र ५० हजार रुपैयाँ जरीवाना हुन सक्ने कानुनी व्यवस्था रहेको छ । प्रहरीले अहिले सञ्चालक सन्तोष घिमिरे, इन्जार्च समिप मल्ल र पूर्व कर्मचारी सुदीप ढुङ्गानालाई अदालतबाट म्याद थप गरी थप अनुशन्धान गरिरहेको छ ।
उपत्यका भित्रका केही सुधार गृहको अवस्था यस्तै रहेको सुचना हामीलाई प्राप्त भएको छ । परिवारले लागू औषध दुव्र्यशन मुक्त गराउन जिम्मा लगाएका व्यक्तिलाई यसरी यातना दिने ठाउँलाई सुधार केन्द्र भन्न मिल्दैन् ।
Post a Comment